İnsanın taşla tanışması herhalde onu ilk avını vurmak ya da düşmanından korunmak için kullanmasıyla başlar. O zamanlar mermeri diğer taşlardan ayırmasına gerek yoktu. Ama taşların sertliklerinin birbirinden farklı olduğunun ayrımına vardığında, birini diğerinin işlenmesi için kullanabileceğini de öğrendi.

İlk yerleşim birimlerinin Anadolu’da kurulmaya başladığını biliyoruz. Bu dönemlerde kullanılan taşlar, kolay işlenebilen tüfler, katmanlı kireç taşları (veya mermerler) ve yine kolaylıkla plakalara ayrılabilen kayrak veya şistlerdi. Bu taş ocaklarında bulunan el araç ve gereçlerine bakıldığında İ.Ö. üçbili yılların sonuna kadar taş, tahta ve bakır kullanıldığını, ikibinli yıllarda taş ve tunç yanında çok az da olsa demirden yapılma araç ve gereçlerin bulunduğunu, birinci binli yıllarda ise gelişmiş demir araç ve gerecin her yerde yaygınlaştığını görürüz.

Her ne kara Miletos’un kuruluşu ikinci bin yılının ortaları, Ephesos’un birinci bin yılın başları ise de, doğal taşların en güzeli mermerin altın çağı İ.Ö. yedinci y.y.’da başlar.

İ.Ö. yedinci y.y. ile İ.S. 7. y.y.’a kadar süren bu döneme, aslında eski çağlara koşut olarak “Mermer Çağı” denilebilir. Bu dönemde dünyanın hiçbir yerinde, Anadolu’daki kadar çok mermer işletilip kullanılmamıştır. Yine bu dönemde Anadolu’da yapılan görkemli yapılara, olağanüstü güzellikteki mermer heykellere, kabartmalara, tapınak işlemelerine hiçbir yerde rastlanmaz. Dünyanın yedi harikasından; Artemis tapınağı ve Halikarnas Mausoleum’u bu dönemin tarihe damga vuran yapıtlarıdır.

İ.Ö. 356 yılında yakılan 2. Artemis tapınağı, aslına uygun olarak ama çok daha görkemli bir biçimde tam 220 yılda tamamlandı. Depremlerden etkilenmemesi için tapınak, bataklık zemin üzerine yün ve kömür döşenerek inşa edildi.

55. 10 x 115.14 m. genişliğinde bir alana yapılan tapınak, 17.65 m. yüksekliğinde 127 sütunla çevrelenmişti ve tüm tapınak Anadolu’nun her yöresinden getirilen mermerlerle yapılmıştı.

Tapınağın ön yüzünde iki kolon arasındaki genişlik 8.70 m.’dir. Bu iki kolonu birleştiren ve tek parçadan oluşan işlemeli ön aynanın ağırlığı ise 24 tondur. O günkü koşullarda bu parçanın yerinden nasıl çıkarıldığı, Ephesos’a nasıl getirildiği ve 20 m. yüksekliğe 24 ton ağırlağındaki bu tek parça mermerin nasıl yerleştirildiği çözülmüş değildir.

Mermerin bu dönemde bu kadar önem kazanması Anadolu’da binin üzerinde işletme açılmasına neden olmuştur. Bu işletmeler, Afyon İscehisar, Denizli, Bafa Gölü çevresi ve Selçuk yakınlarında yoğunlaştırılmıştır. Bu bölgelerdeki baazı ocaklardan yüzbinlerce m3 mermer çıkarılmış olanları vardır.

İşletmelerin hızlı artışı üretim yöntemlerinde de inanılmaz gelişmelere neden olmuştur. Bugün modern teknoloji olarak nitelendirdiğimiz uygulamalar, aslında o dönemlerde temel olarak mantığa dayanan uygulamalardı. İlk tel kesmenin Afyon İscehisar, İzmir Ayaklıkır ve Bafa gölü çevresindeki ocaklarda uygulandığını belirten izler ne yazık ki burada yeni açılan işletmeler tarafından yok edilmiştir.

Tarihte ilk katrak ise İ.S. ikinci y.y.’da 115 – 220 yılları arasında Ephesus’ta kurulmuştur. Restorasyon alanındaki mermer fabrikası içinde, kesimi yarım kalmış Bilecik bej blok, katran volanı, su kanalları, cila için ayrılmış bölümler ve fabrika sahibinin yandaki evinin duvarlarını süsleyen cilalı mermerler ikibin yıllık teknolojinin en güzel örnekleridir.

Yedinci y.y.’daki büyük deprem ve onu izleyen akınlar, göçler, savaşlar bu altın çağın kapanmasına Anadolu’da Kara Dönemin başlamasına neden olmuştur.

Bu dönemden sonra ne Bizanslılar ne Selçuklular, ne de Osmanlılar aynı yoğunlukta mermer işlememişlerdir. Ocaklardan yine murç ve çekiçle çıkarılan mermer blokları el işçiliği ile yontularak kiliselerde, hamamlarda, camiilerde, saraylarda ve kervansaraylarda kullanılmıştır.

Cumhuriyet döneminde ise Osmanlı’dan kalan Taş Ocakları Nizamna’mesi ile işletilmeye bırakılmış, mermer ocaklarına güvenilerek mermer sanayiinin gelişmesi beklenemezdi. 1985 yılında mermerin Maden Yasası kapsamına alınmasıyla mermer sanayinin ivme kazandığı görülür. 1980′lerde neredeyse yok denecek kadar az olan mermer dış satımımızın 1995′de 70 milyon doları aşması bunun çarpıcı kanıtıdır.

Yazıya hangi kelimelerden ulaşmışlar:

• geçmişten günümüze iscehisar (5)
• anadolu taş mermer fabrikası (2)
• kara baslar mermer izmir (2)
• 2 el katrak fiyatları (1)
• granit mermeri nasıl yapılır (1)
• iscehisar mermer el işçiliği (1)
• izmir yontu (1)
• kara baslar mermer (1)
• katrak fiyatları (1)
• mermer blok fiyat ocak (1)