“Ne ceylan ne de ince Türkmen dilberlerinden…
“Bir parça istiyorum meşhur mermerlerinden…”
Yukarıdaki dizeler, Rahmetli şair Ömer Bedrettin Uşaklu’nın “Sarıkız Mermerleri” isimli şiirinden alındı.
Sarıkız Efsanesi Kazdağı’nda geçmiştir.
Çan İlçesi’nde mermercilik yapan ve ocaklarından çıkardığı taşların büyük bir bölümünü ihraç eden Muhittin Çöllü, Kazdağı’nın her tarafında mermer olduğunu söylüyor.
Muhittin Çöllü’nün verdiği bilgilere göre çevredeki antik kentlerin tüm mermerleri Kazdağından çıkarılıp işlenerek gönderilmiş. Bu mermerlerden heykeller yapılmış…
Bunlardan birisi de istanbul Arkeoloji Müzesi’ndeki “Yorgun Savaşçı…”
Yarısı Çanakkale, diğer yarısı Balıkesir İl Hudutları içinde bulunan Kazdağı, önceden İda olarak anılmış. Ancak sonradan buraya göç eden Tahtacı Türkmenler’i, Orta Asya’dan buraya gelip yerleşmişler. 13. yüzyılda Moğol Baskısı üzerine Irak ve Toros Dağları üzerinden göçer olarak buraya gelen Türkmenler Fatih’in yaptırdığı gemilerin ağaçlarım burdan kesmişler, Türkmenler bu arada Orta Asya’daki şamanizm inançlarına göre kazları kutsal saydıkları için burasının adını Kazdağı olarak değiştirmişler…
Sarıkız, bu dağlarda yaşamış Gırbak Baba isimli bir şahsın kızıdır.
Güzelliği ile etrafa nam salan Sankız, tüm delikanlıların yüreğini hoplatmış, ancak bunlardan hiç birisi ile evlenmemiştir.
Bu nedenle çevrede Sarıkız aleyhine dedikodular çıkarılmış, iftiralar atılmıştır.
Ne var ki bugün de çevre sakinlerince Sarıkız’ın “ermiş kişi” olduğuna inanılır.
Sarıkız ve babası Gılbak Baba’nın iki ayrı tepe üzerinde aynı anda öldüklerine inanılır ve burada ikPayrı türbe vardır. Bu türbeler her yıl binlerce kişi tarafmdan ziyaret edilir.
193538 yılları arasında burada kaymakamlık yapan Ömer Bedrettin Uşaklı’nın bu efsanelerden etkilenerek yazdığı meşhur “Sarıkız Mermerleri” isimli şiirini aşağıda okuyacaksınız…

SARIKIZ MERMERLERİ
Afrodit saltanatlar sürmüş mavi tepende;
Yakub’un dünyasında bir ateş gizli sende!
Şahikanda yaşamış efsane dünyaları,
Senden birer parçaymış kainatın dağları…
Yalçın tepelerinde kartal saklı yuvalar;
Eteğinde Aşiiden ses veren Troyalar…
Binbir çiçek açarken ormanlarında yer yer,
Saçlarını tararmış körfezinde periler…
Yapraklar solarken de başında ağlanırmış…
Venüs, sahillerinde yatarmış kumsallara
Her taşın bir taç gibi sunulmuş krallara…
İlyad’ı çamların dibinde yazmış
Homer Lesbos’tan akşamları seyretmiş seni Bodler…
Barbaros, göklerinde tanımış ülkerini,
Yeşil ormanlarında yapmış gemilerini..
Sarıkızın derdiyle çatlamış kayaların,
Sarıkız’ı anarak esiyormuş rüzgarın;
Taşında ve suyunda ağlıyor onun sesi,
Zümrüt tepelerinde Türkmenler’in Kabesi.
Mağrur güzelliklerin ruhumda ve tenimde,
Senin yüksek başından dileğim var benim de;
Bir şey istemiyorum ne çiçek ne de çimen;
Ne dağ çiçeklerinden, ne beyaz çam balından!
Ne gemiler yapılan o kızıl çam dahndan!..
Ne ceylan ne de ince Türkmen Dilberlerinden…
Birparça istiyorum meşhurmermerlerinden…
Ne üstüne destanlar, sevdalar yazmak için;
Ne şekilsiz derdime bir şekil kazmak için;
Fiskiyeli havuzlar, heykeller kurmuyorum;
Mermerinden saraylar yapıp oturmuyorum;
Allahımdan bir ışık bir kevser ister gibi,
Onu çürütmeyecek bir kevser ister gibi,
Bir parça istiyorum meşhur mermerlerinden…
Ne üstüne destanlar, sevdalar yazmak için;
Ne şeküsiz derdime bir şekil kazmak için;
Fıskiyeli havuzlar, heykeller kurmuyorum;
Mermerinden saraylar yapıp oturmuyorum;
Allahımdan bir ışık, bir kevser ister gibi,
Onu çürütmeyecek bir cevher ister gibi,
Bir parça istiyorum meşhur mermerlerinden…
Ne ceylan ne de ince
Türkmen dilberlerinden Sarıkız’ın gözyaşı damlamış biryerinden
Bir parça istiyorum meşhur mermerlerinden…
Güneşinde büyümüş bir dağ sümbülü için;
Toprağına gömdüğüm bir küçük ölü için…
Ömer B. Uşaklı

Yazıya hangi kelimelerden ulaşmışlar:

• ömer bedrettin uşaklının sarıkız mermerleri şiiri (99)
• ömer bedrettin uşaklı sarıkız mermerleri (42)
• sarıkız mermerleri (20)
• ömer bedrettin uşaklının sarıkız mermerleri (18)
• ömer bedrettin uşaklının şiirleri nelerdir (10)
• ömer bedrettin uşaklı sarıkız mermerleri şiiri (8)
• sarıkız mermerleri efsanesi (6)
• sarıkız mermerleri şiiri (5)
• sarı kız mermerleri (5)
• ömer bedrettin uşaklıdan sarıkız mermerleri (4)

Genel olarak mineral isimleri a) bulunduğu yere göre, b) bulan şahsın ismine izafeten, c) tipik özelliğine göre, d) geldiği yere göre adlandırılmışlardır. Bunlara misal olarak sırasıyla Spessartin, Gradolinit, kehribar, ultramarini gösterebiliriz. Ancak bazı mineral (“taş”) isimleri vardır, ki adlandırılmaları kısmen dahi olsa yukardaki kategorilerden birine girmekle beraber, bu tür isimlerin ne anlama geldiğini veya neden bu ismin yerildiği anlamak için işin kökenine inmek gerekmektedir. Aşağıda, süs taşları ile sınırlı kalmak kaydiyle bu tür isimlerin bir listesi etimolojisi ile birlikte liste halinde verilmiştir.
Ametist Yun. “amethystas” = sarhoş etmeyen, sarhoşluktan koruyan sözcüğünden
Achat (Alm.) = Akik Bugünkü adı Drillo Irmağı, eski (yunanca) adı ise Achates olan ırmakta bulunduğu için.
Aquamarin lat. “aqua” = Su, “marin” = Deniz. Aquamarin = Deniz suyu (rengi).
Amazonit Amazon Nehri kıyısmda bulunduğu için.
Amber=Kehribar Kehribar demek olan bu sözcük Fransızcaya Arapça “anbar”dan geçmiştir. Kehribarm içinde hapsolmuş (ambarlanmış) böcek veya bitki de bulunabildiği için bu isim verilmiş olmalı. Kehribara da bkz.
Andaluzit İspanya’daki Andalusia (Türkçe Endülüs). Bu sebeple taşa Endülüs Taşı’da denir.
Aynissemek Ar. “ayn” = Göz, “semek” = Balık. Aynisemek = Balıkgözü. Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde adı geçen bu ismin hangi taş için kullanıldığı tesbit edilemedi.
Berly (İng.) = Beril İng. “grimavi” renk’ten.
Beryll (Alm.) = Beril yun. ve “orta yüksek almanca” (mittelhoochdeutsch) kökenli sözcük.
Camgöbeği yeşili Türkuvaz rengi. Cama vandan bakıldığında görünen mavi renkte göründüğü için.
Demantoid Kırılma indisi ve dispersiyonu elmasmkinden yüksek olduğu için.
Diamant (Alm.) ve Diamond (İng.) Elmasın Alm. ve İng. karşılığı. Yun. “adamao” = Zoru başardım sözcüğünden.
Dikroit Kordierit veya İyolit de denilen “taş”. Yun. İki renkli anlamına gelen sözcük. Diğer isimlere de bkz.
Diopsid yun. “dis” = Çift, “opsis” = Vizyon. Çift kırılma özellikli olduğu için.
Elbait İtalya’daki Elba şehri civarında bulunduğu için.
Endülüs Taşı bkz. Andaluzit
Fiorit Diatomit türü. İtalya/Toscana/Fiora’da çıkan tür.
Gadolinit Finlandiyalı kimyacı Johan Gadolin’in anısına.
Gröna, Granat lat. “granatum” = Nar (pumica granatum)
Firuze, Fiyruze Türkuvazm adlarından biri. Far. “firuze” = Gökmavisi (rengi). Camgöbeği’ne de bkz. Eski literatürde bazen Piruze olarak da geçmektedir.
Hauyn Fransız mineraloğ Hauy ismine izafeten
İrize (Opal) Dilimize Fransızcadan geçen bu sözcük (irise) “gökkuşağı gibi”, “gökkuşağı şeklinde” anlamına gelmektedir. Osmanlıcası ise Aynüşşems’tir.
İyolit Yunanca kökte “eflatun renkli taş”
Jargon Far. “zargun”=Altın sarısı. Zirkon’a da bkz.
Kalifornit California’da (ABD) bulunduğu için.
Karneliyan Korncüyan da denir. lat. “carneus” = Et rengi.
Korneliyan Karneliyan da denir. lat. “cornus” = Bir tür kızılcık (rengi).
Kalsedon M.Ö. 680′de Megaralılar tarafından kurulan İstanbul’daki Kadıköy ilçesinin eski adı Khalkedon veyahut Kalchedon’da bulunduğu için. Kadıköy taşı isminde bir de Kalsedon türü vardır.
Kadıköy Taşı bkz. Kalsedon
Kordiyerit Fransız jeoloğ P. Cordier’den. Dikroit’e de bkz.
Korund hintçe “corundur” = Meçhul mineral veya süs taşı.
Kehribar Far. “kah, kch” = Saman, “rüba” = Kapan. Kehrüba = Saman kapan. Türkçe Samankapan da denir.
Krizolit yun. “khrysolithos” = Altın taş: “lithos” = Taş
Labrador (it) Kanada’daki Labrador Yarımadası’nda bulunduğu için.
Laciverd Taşı Lazurii veya Lapis Lazuli de denir. lat. “lapis” = Taş, “lazuli” = Laciverd (rengi).
Lapis Lauzili bkz. Laciverd Taşı
Lazurit bkz. Laciverd Taşı
Lüsatit Kristobalit’in türü. Fransa’da Lussat’ta bulunduğu için.
Lökosafir İng. Leucosapphire. yun. “leykos” = Beyaz. Renksiz safirin diğer adı.
Malakit Alm. Malachit’ten. yıın. “malache” (Alm. Malve, İng. Mallovv) = Bakır cengeri.
Markasit Ar. “Markaşatsa” = ?
Moldavit Moldavya’da bulunduğu için.
Nefrit Eski zamanlarda böbrek rahatsızlıklarına karşı Tılsım Taşı olarak kullanıldığı için.
Opal yun. “opalus” veya Sanskritçe “upala” = Kıymetli taş.
Oranjit İng. “orange” = Portakal rengi, turuncu
Peristerit yun. “peristera” = Güvercin. Güvercin boynu renginde olduğu için. (Azurit’in rengi de güvercin boynu rengindedir)
Pirit lat. “pyrit” = Ateş taşı, Ateş saçan taş. Birbirine vurunca kıvılcım çıkarttığı için:
Rentaşı Alm. Rheinstein. Kayaç (Dağ) Kristali’nin eskiden Ren (Rhein) Nehri’nden çıkarılan türü.
Rodonit lat. “rhodon” kökü = pembe. Pembe renkli olduğu için.
Rubin, Ruby lat. “rubrum” = Kırmızı, “rubia” = Kızıl’dan. Yakul’a da bkz.
Safir İng. Saphire. lat. “sapphirus”, yun. “sapeiros” = Mavi. Der Sprachbrockhaus’a görc ise “Saphir” sözcüğü hintçedir. Ayrıca “sappirus” sözcüğünü eskiden Bizanshlar Lapis Lazuli için kullanırdı.
Samankapan bkz. Kehribar
Serpantin Yılan derisine benzediği için. Alm. “Serpentin” = Yılankavi yol, yılan gibi kıvrılan patika.
Siberit Sibirya (Siberia)’da bulunduğu için.
Spessartin Almanya’daki Spessart’ta bulunduğu için.
Şebçerağ Far. “şeb” = Gece, “çerağ” = Işık, çıra. Şebçererağ, Geceyi aydınlatan taş.
Taaffeit Almanca şahıs soy ismi Taaffe’den.
Tanzanit Tanzanya’da bulunduğu için.
Turmalin Sinhali (Ceylon) dilinde “toramalli” = Kahverenkli süs taşı’ndan.
Türkuvaz Fr. & İng. Turquoise. Firuze’nin adlarından biri. Eskiden Türkiye üzerinden Avrupa’ya sevkedildiği için. Firuze’ye de bkz.
Ultramarin Sun’i olarak üretilen ve süs taşı olarak da kullanılan bu “madde”, eskiden “deniz ötesi”nden Avrupa’ya getirildiği için.
Ultramarin, Ing. Beyond the sea = Denizden öte, deniz ötesi.
Verdelit İtalyanca “verde” = Yeşil’den.
Vezüvyan Vezüv Yanardağı’ndan.
Yakut Ar. mecazi anlamda “yakut” = Şarap, Güzelin (kırmızı) dudağı. Rubin’e de bkz.
Yaşayan Taş Firuze’nin adlarından biri. Rengi havanın nemi veya suyun etkisiyle zamanla maviden yeşile döndüğü için.
Zeberced Kızıldeniz’deki Zeberced Adası’nda çıktığı için.
Zirkon Ar. “zargun = Kırmızı, Far, “zargun” = Kırmızı’dan.
Zümrüt Ar. “zümürrüd” veya “zümürüd” = Pek yeşil’den.

Yazıya hangi kelimelerden ulaşmışlar:

• taş isimleri (488)
• taş çeşitleri ve isimleri (237)
• mermer isimleri (105)
• mineral isimleri (72)
• süs taşları isimleri (44)
• taşların isimleri (38)
• deniz taşları isimleri (36)
• taşlar ve isimleri (27)
• granit isimleri (13)
• yılan çeşitleri ve isimleri (12)