Mermer toz ve parçalarını değerlendirme metodları
Åžubat 13, 2009
Mermer iÅŸletme yönteminde fire oranı ocak iÅŸletmeciliÄŸinde %50, fabrika iÅŸletmeciliÄŸinde % 30′lara ulaÅŸmaktadır. Firenin bu kadar yüksek olmasının nedenleri; iÅŸletmecilerin bu konuda yeterli bilgiye sahip olmaması, kalifiye eleman yetersizliÄŸi, geliÅŸen teknolojiyi izleyememe ve bunların sonucunda ocaklarda ilkel metodların (patlayıcı madde, komprosör vs. kullanımı) uygulanması olarak sıralanabilir. Elbetteki bu tip uygulamalar blok mermerde iç gerilmelere ve beraberinde de mevcut çatlakların ilerlemesine veya çatlak sayılarının artmasına neden olmaktadır.Bu da fabrika iÅŸletmeciliÄŸi esnasındaki firenin yüksek olması anlamına gelmektedir. Oysaki bu sektörde bugün için en büyük söz sahibi ülke olan Ä°talya’da her iki iÅŸletme esnasındaki toplam fire miktarı % 4′ü geçmemektedir. Her iki iÅŸletme yönteminde bu iÅŸin bilinçli kiÅŸilerce yapılması ve yüksek teknoloji ürünlerinin kullanılması fire miktarının düşük olmasının nedenidir. Hatta iÅŸletme yöntemlerinde kullanılan blok içerisinde laserle çatlak tayini ve bunun ışığı altında da bloÄŸun uygun ÅŸekillerde iÅŸlenmesi fire oranının daha düşük seviyelere çekilmesi ÅŸeklinde açıklanabilir.
Ülkemizde işletme yöntemleri esnasında meydana gelen fire oranlarını düşürebilmek ancak kalifiye eleman ve yüksek teknoloji ürünlerini kullanmakla mümkün olabilecektir. Ancak, bugün için önemli olan mermer parçacıkları ve tozlarını değerlendirme şekilleri olup bunların ekonomiye kazandırılmasıdır. Mermer; günümüzde özellikle mermer tozu olarak çeşitli sanayi dallarında katkı veya dolgu maddesi olarak ya da ana hammadde olarak kullanılmaktadır. Ancak, mermer tozu çoğu zaman ocaklardan patlatma yöntemi ile özel olarak elde edilen moloz büyüklüğündeki mermer parçalarının kırılıp öğütülmesi ile elde edilmektedir. Bu da mermer tozunu kullanan işletmelerde maliyetin artmasına neden olmaktadır. Oysaki mermer tozunun özel olarak hazırlanıp kullanıldığı hemen hemen tüm alanlarda mermer artıklarının değerlendirilebilme olanağı vardır.
Çeşitli büyüklüklerdeki mermer parçacıkları çoğunlukla süsleme sanatı, hediyelik eşya sanayi, mozaik yapımı ve inşaat sektöründe kullanılmaktadır. Ancak daha küçük yapı olan mermer tozlan ise; daha çok seramik sanayi, plastik ve lastik sanayi, boya sanayi, kağıt sanayi ve yem sanayinde kullanılmaktadır. Mermer tozlarının başlıca kullanıldığı sektörler ise şunlardır:
Seramik Sanayi:Ege Seramik Araştırma-Geliştirme Bölümü uzmanlarınca yapılan laboratuvar çalışmaları sonucunda, mermer fabrikasından gelen ve sedimantasyon yöntemiyle elde edilen artık çamurun (kek) seramikte özellikle duvar fayansı üretiminde kullanılabileceği belirlenmiştir. Seramik üretiminde kullanılan CaO hammadde kaynaklan CaCC>3 içeren minerallerdir. Bunların başında da kalsit ve mermer gelmektedir. Mermer seramik üretiminde katkı veya dolgu malzemesi olarak yaygın şekilde kullanılmaktadır. Duvar fayansı üretiminde % 5-6 oranında mermer artığı kullanılmaktadır.
Seramik karolarda rutubet genişlemesi denilen bir iç bünye olayı vardır. Karolar hidroskopik (bünyesine su alabilen) ve porozitesi olan bir malzeme olduğu için, rutubet malzemenin bünyesine girdiği zaman genleşmeye ve bu nedenle de bünyenin büyümesine neden olmaktadır.
Seramik fayansın (karo) üst kısmında sıfır su emmeli bir sır vardır. Alt kısmında ise su emebilen bir malzeme vardır. Bu nedenle rutubet sonucu fayansın alt kısmındaki büyüme ile üst kısmındaki büyüme beraber ve aynı miktarda olamayacaktır. Bunun sonucu olarak da malzeme ya çatlayıp kırılacak ya da deforme olup kullanılamayacak hale gelecektir. Bu sorunun çözümü için Ca’lu reçeteler hazırlanmış ve baÅŸarılı olunmuÅŸtur. Reçete içinde bulunan Ca; prosese CaO yada CaCC>3 olarak iÅŸleme konmaktadır. Proseste mermer tozu veya mermer artığı çamurun kullanılması durumunda içeriÄŸin tamamı CaCC>3 olsa bile, fırınlarda ilk piÅŸirme esnasında CC>2 1100-1200 °C’ta tamamen uçurulmaktadır. Tek piÅŸirim söz konusu olacak olursa (pek önerilmemektedir) finn 900 °C’de 10 dakika bekletilerek karbonatın tamamen alınması saÄŸlanmaktadır.
Vollastonit’in (CaOSiO2) çok pahalı olması ve ithal edilmesi nedeniyle, ülkemizde Ca’lu reçete hazırlamak için vollastonit yerine özel olarak öğütülmüş mermer tozu yada ondan çok daha ekonomik olan mermer artığı toz kullanılmaktadır.
Mermer tozu çoğunlukla ince seramik bünyelerde ve glazürlerde kullanılmaktadır.Bu nedenle gayet ince boyutta olması, demir ve renk veren yabancı maddelerin bulunmaması gerekmektedir.
Mermer saf feldispat ile ısıtılacak olursa; feldispatın 1280 °C olan erime noktasını düşürerek daha kolay eriyip bir cam meydana getirir. Bu özelliğinden dolayı sır üretiminde de kullanılır.
Plastik ve Lastik Sanayi: Dolgu maddesi kullanmadan üretilen plastiklerin bazı dezavantajlarının olduğu belirlenmiştir. Bu dezavantajlar:
-Mekanik mukavemetleri; dolgu maddeli olanların bazı çeşitlerinin mukavemeti daha büyüktür.
-Preslemek suretiyle elde edilen dolgu maddesiz plastiklerin kalınlıkları fazla olduğu zaman üst kısımlar (yüzeyler) sıcaklık ve basıncın etkisiyle çabuk sertleştikleri halde, iç kısımları aynı derecede sertleşme olanağını bulamamaktadır. Bu da zaman içerisinde plastik malzemenin çatlamasına neden olmaktadır. Aynı dezavantaj kenar kalınlıkları her tarafında aynı olmayan büyük parçalar için de geçerlidir. Ancak dolgu maddeli plastiklerde bu sorun yoktur.
-Kalın kenarlı parçaların dış ve iç kısımlarının aynı derecede sertleştirilmesini sağlamak amacıyla ısıtma süresini uzatmak ve baskıyı azaltmak bazı durumlarda mümkün ise de, bu halde plastiklerin kalıba fazla yapışması söz konusu olduğundan plastik parçanın kalıptan çıkarılması güçleşmektedir.
Yukarıda açıklanan dezavantajların ortadan kaldırılması için, plastikleri yalnız başına sertleştirme ve şekillendirme yerine, uygun yapıda mekanik ve kimyasal dirence sahip olan dolgu maddeleri kullanılmaktadır.Bunlardan birisi de mermer tozudur. Mermer tozu kullanarak yakın mukavemette çok daha ucuza plastik üretmek mümkün olmaktadır.
Günümüz plastik sanayinde mermer tozu, odun tozu, asbest ve dokuma dolgu maddesi olarak kullanılmaktadır. Plastik üretiminde dolgu maddesi olarak % 30-45 oranında mermer tozu kullanılabilmektedir.
Lastik sanayinde ise öğütülmüş mermer tozu ve diÄŸer bazı beyaz dolgu maddeleri, karıştırma aÅŸamasında lastik hammaddesi olarak daha çok maliyeti ucuzlatmak amacıyla kullanılmaktadır. Mermer tozunun lastik hammaddesi olarak kullanılabilmesi için; parçacık büyüklüğü 100 mesh’in* altında, alkalinite % 3, içerdiÄŸi nem % 0.2′den az ve yanma sonucu bıraktığı kül miktarının % 43 civarında olması gerekir. * Mesh: l inch’deki gözenek sayısı (elek boyutu)
Boya Sanayi: Boya sanayinde kullanılan mermer tozlan dolgu maddesi olarak macun, astar ve son hatlarda da renk solmasını/sararmasını geciktirmek, fiziksel özellikleri iyileştirmek, maliyeti düşürmek, dolgu gücünü artırmak gibi amaçlarla bu ürünlerin üretimi sırasında kullanılır. Gerçekte mermer sadece bir CaCo3 (kalsiyum karbonat) doğal kaynağıdır. Ancak mermerin extender pigmet veya kalsit olarak boya sanayinde kullanılabilmesi için uygun bir prosesle (yaş ve kuru) mikronize edilerek çeşitli parçacık boyutlarında sınıflandırılması gerekir. Boya sanayinde, bunların dışında saniter malzeme imal edenler, ağırlıkça %75-80 oranında mermer tozlarını polyester ile karıştırarak küvet, lavabo, mutfak bankosu, duş altlığı vb. malzemeleri imal etmektedirler. Burada kullanılan mermer tozlarının ortalama boyutları 100 mikron üzeridir.
Çimento Sanayi: Küçük boyutlardaki kireçtaşının (mermer) portland çimento klinkeri ile birlikte çok ince boyutta öğütülmesi, çimentonun tane büyüklüğü dağılımını ince aralıkta deÄŸiÅŸecek ÅŸekilde geliÅŸtirmektedir. Bu ince taneciklerin betonda iri taneler arasındaki su ile doldurulan boÅŸlukların yerini aldığı görülmüştür. Böylece çimento pastası, harç ve betonunu kıvamlılığı azalır ve daha az su kullanarak istenilen kıvam elde edilir.Boyut dağılımı 1-200°C arasında olan portland kireçtaÅŸlı çimento üretiminde mermer artığı çamurun kullanılmasının boyut açısından da oldukça uygun ve ekonomik olduÄŸu görülmektedir. Çimento üretiminde katkı maddesi olarak % 15-20 oranında kireçtaşı CaC03′m % 75′den fazla olması istenir.
Kağıt Sanayi: Kağıt sanayinde selülozun piÅŸirilmesi sırasında kullanılan sıvının hazırlanmasında kireçtaşı (mermer) kullanılmaktadır. PiÅŸme sıvısı CaCC>3 ile SC>2 arasındaki kimyasal reaksiyon sonucu oluÅŸur. “Kireç Sütü” metodu ile kağıt üretiminde Mg’ca zengin dolomit kullanılırken, “Jenson Kulesi” yönteminde Ca’u yüksek olan kireçtaÅŸlan kullanılmaktadır. Kağıt sanayinde temel bileÅŸimin kalsiyum karbonat (CaCC>3) olması nedeniyle, dolgu maddesi ve kaplama maddesi olarak mermer tozları kullanılmaktadır.
Kağıt sanayinde kullanılan kalsiyum karbonatta, beyazlık değerinin yüksek, silis oranının düşük olması, beyazlığı etkileyebilecek metal oksitlerinin bulunmaması gerekmektedir. Mermer, yapı itibariyle bünyesinde yüksek oranda silikatları ve metal oksitleri içerdiğinden kağıt sanayinde kullanımı sınırlıdır. Bu nedenle kağıt sanayinde kullanılan kalsiyum karbonat (CaCC^) kireç veya tebeşir taşından üretilmektedir.
Sigara kağıdı üretiminde ise % 35-40 oranında CaCÛ3 veya MgCC>3 kullanılması kağıdın daha düzenli yanmasını sağlamaktadır. Bununla birlikte, CaCC>3 ile yapılan kağıtların daha dayanıklı olduğu ve yıllarca eskimediği belirlenmiştir. Bu nedenle de arşiv olarak saklanacak olan yazı kağıtlarının üretiminde önemli bir yeri vardır.
CaCC>3 özellikle sigara kağıdı başta olmak üzere gazete kağıdı, kalitesi yüksek kitap ve dergi kağıtlarının üretiminde kullanılmaktadır. Yağ emme özelliği nedeniyle matbaada mürekkebin hızlı kurumasını sağlamaktadır.
Yem Sanayi: Yem sanayinde kullanılan mermer tozları, üretilen yemlerin kalsiyum (Ca) açığını kapatmak için kullanılmaktadır. Yem rasyonları hazırlanırken mermer tozu miktarı belirlenir ve üretimin dozajlanması esnasında yemi meydana getiren diğer maddelerin içerisine katılır. Sonrasında da mikserde homojen dağılım meydana gelinceye kadar karıştırılır. Bu sanayide kullanılan mermer tozlarının aşağıdaki özellikleri içermesi gerekir:
-Beyaz mermerden öğütülmüş olmalı,
-Ortalama %35 kalsiyum içermeli,
-Silikatlı ve yabancı madde içermemeli,
-l mm’den küçük öğütülmüş olmalı.
Yem sanayinde bu özellikleri içeren mermer tozları, kanatlı hayvan yemlerinde ortalama % 0.8′e kadar yumurta kabuÄŸu ve kemik geliÅŸimi, büyükbaÅŸ hayvan yemlerinde de ortalama %2-3.5 oranında süt, et verimi ve kemik geliÅŸimi için kullanılır.
Tarım Sanayi: Ãœlkemizde; Karadeniz Bölgesi gibi asidik özellikteki topraklarda yetiÅŸtirilen aÄŸaç ve bitkilerde (fındık, mısır vs.) etkin ürün alabilmek için toprağın Ca ihtiyacının karşılanması gerekmektedir. Özellikle asidik özellikteki topraklara uygulanan ve kireçleme malzemesi olarak da bilinen maddeler; toprağın Ca ihtiyacını karşıladıkları için Ca’lu gübreler olarak da tanımlanırlar. Ca’lu gübreler baÅŸka bir ifadeyle kireçleme malzemeleri; CaCC>3, CaMg(C03)2, Ca(OH)2, CaO yada silikatlardır.
Yapı Malzemeleri Sanayi: Suni mermer olarak da bilinen “Yer Karolarının üretiminde ana hammadde olarak doÄŸal mermer kullanılmaktadır. ÇeÅŸitli boyutlarda kırılmış ve/veya öğütülmüş olarak boyutlandırılan ve renklerine göre ayrı ayrı gruplandırılan mermerler, kullanım yeri ve amacına göre deÄŸerlendirilmektedir. Karo üretiminde % 10-12 oranında ve boyutu 0.5 mm’nin altında olan mermer tozu kullanılmaktadır. Karo üretimin; hammadde hazırlama, karıştırma, dozajlama, vibrasyon, paçal serme, presleme, kürleme, silme ve parlatma aÅŸamalarından oluÅŸmaktadır. Ä°talyan teknolojisinde yapı malzemeleri üretiminde polyesterler de çimento gibi baÄŸlayıcı madde olarak kullanılmaktadır. Belirli boyutlarda kırılmış ve öğütülmüş olan mermerlerden belirli oranlarda alınarak en düşük “baÄŸlayıcı/taÅŸ malzeme” oranıyla harmanlanır. Blok eldesinde çimento yerine polyester kullanılmaktadır. Karışım kalıplara dağıtılır ve sabit olarak (740 mmHg basınç altında) vakum altında tutulur. Sarsıntılı Sıkıştırma Birimi (Vibro Compressing Unit) karışımı kompaktlanmış bir blok haline getirmektedir. Bloklar plaka haline gelecek ÅŸekilde bir gün sonra kesilebilir.
Diğer Kullanım Alanları:Mermer tozu, yukarıda açıklanan kullanım alanlarından başka az oranda da olsa kimya sanayinde, kauçuk üretiminde, patlayıcı madde üretiminde, şeker üretiminde, süs eşyası ve biblo yapımında, temizlik malzemelerinde, filtrasyon işlemlerinde ve cam sanayinde değerlendirilebilmektedir. Özellikle termik santrallerde, akışkan yataklı kazanlarda linyitin yakılmasında hava kirliliğine neden olan SC>2 gazı oranı, kireçtaşı veya dolomit gibi ucuza ve kolayca sağlanan minerallerin ilave edilmesiyle etkin bir şekilde kontrol edilmektedir. Kireçtaşı ve dolomit kazan yatağında kalsine olmakta ve oluşan CaO, SÜ2 ile oksitleyici şartlarda CaSO^a dönüşerek yatak içinde kalmaktadır. Böylece doğa ve insanlar için zararlı olan SÜ2 gazının sakıncaları yok edilmektedir.
Yazıya hangi kelimelerden ulaşmışlar:
- mermer tozu fiyatı (20)
- mermer tozu yem (12)
- granit tozu (6)
- mermer tozu (5)
- mermer tozu fiyatları (4)
- mermer tozundan biblo yapımı (4)
- mermer tozu kullanım alanları (4)
- mermer tozu miktarı (4)
- mermer tozları (3)
- toz kalsiyum karbonat fiyatları (3)
Granitin orijini ve yapısal özellikleri
Åžubat 13, 2009
Çoğu granit kütleleri, orijinine bakmaksızın ortak yapısal özelliklere sahiptir. Bu özellikler kırma taş üreticileri için çok önemli olmamakla birlikte blok taş çıkarımı yapanlar için oldukça büyük önem kazanmaktadır. Ocak duvarlarındaki granit masifleri düzlemsel oryantasyonu yokmuş gibi görünebilirler. Ancak çoğu granitlerin yönsel özelliklere sahip olduğu belirlenmiştir.
Yarılma ve bölünme, en kolay ve ikincil kolay bölünme yönleri olarak tanımlanır. Çoğu yataklanmalarda; biri dikine veya ona yakın, ya da diğeri yatay veya ona yakın olarak görülür.
Eklemler granitlerde de diğer kayaçlarda olduğu gibi burulma kuvvetinin etkisiyle meydana gelmektedir. Genelde dikey bir düzlemde birbirine dik iki set halinde oluşurlar.Bunun yanında düzensiz eklemlerde oluşabilir. Eklem aralığı ve boyalanma, lekelenme blok taş üreticisi için çok önem taşıyan faktörlerdir. Sık aralıklarla oluşan eklemler blok taşta iyi sonuç vermemektedir. Eklemler yeraltı sularının doğal geçiş yolları olduğu için levha yapısı, granit kütlelerinin, ana kayanın yüzeyine paralel olarak oluşan kırıklarla levhalara ya da tabakalara ayrılması ile oluşur. Bir çok ocaklarda bu yapısal özellik çok yararlı olmaktadır. Levhalar cetvel ya da ince lensler şeklindedir. Bunlar derinliğe bağlı olarak kalınlaşabilir, düzlenebilir ve daha düzenli olabilirler. Levha yapısı yarılma, bölünme ve eklemden bağımsız olarak oluşur ve daykları, inklüzyonları (sokulum), çatı bloklarını ve yerli kayaları kesebilir. Levha yapısının ana kayanın yüzeyine doğru parelel eğilimi, tepe ve vadilerde görülür. Levhalaşma en iyi şekilde bir kayacın aralıklı olarak oluşan eklemlerinde gelişir.
Kayaçların eklemler boyunca boyanması, lekelenmesi oksitlenme ve diğer kimyasal işlemlere uğrayabilir.
Son Yorumlar