Genel olarak mineral isimleri a) bulunduğu yere göre, b) bulan şahsın ismine izafeten, c) tipik özelliğine göre, d) geldiği yere göre adlandırılmışlardır. Bunlara misal olarak sırasıyla Spessartin, Gradolinit, kehribar, ultramarini gösterebiliriz. Ancak bazı mineral (“taş”) isimleri vardır, ki adlandırılmaları kısmen dahi olsa yukardaki kategorilerden birine girmekle beraber, bu tür isimlerin ne anlama geldiğini veya neden bu ismin yerildiği anlamak için işin kökenine inmek gerekmektedir. Aşağıda, süs taşları ile sınırlı kalmak kaydiyle bu tür isimlerin bir listesi etimolojisi ile birlikte liste halinde verilmiştir.
Ametist Yun. “amethystas” = sarhoş etmeyen, sarhoşluktan koruyan sözcüğünden
Achat (Alm.) = Akik Bugünkü adı Drillo Irmağı, eski (yunanca) adı ise Achates olan ırmakta bulunduğu için.
Aquamarin lat. “aqua” = Su, “marin” = Deniz. Aquamarin = Deniz suyu (rengi).
Amazonit Amazon Nehri kıyısmda bulunduğu için.
Amber=Kehribar Kehribar demek olan bu sözcük Fransızcaya Arapça “anbar”dan geçmiştir. Kehribarm içinde hapsolmuş (ambarlanmış) böcek veya bitki de bulunabildiği için bu isim verilmiş olmalı. Kehribara da bkz.
Andaluzit İspanya’daki Andalusia (Türkçe Endülüs). Bu sebeple taşa Endülüs Taşı’da denir.
Aynissemek Ar. “ayn” = Göz, “semek” = Balık. Aynisemek = Balıkgözü. Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde adı geçen bu ismin hangi taş için kullanıldığı tesbit edilemedi.
Berly (İng.) = Beril İng. “grimavi” renk’ten.
Beryll (Alm.) = Beril yun. ve “orta yüksek almanca” (mittelhoochdeutsch) kökenli sözcük.
Camgöbeği yeşili Türkuvaz rengi. Cama vandan bakıldığında görünen mavi renkte göründüğü için.
Demantoid Kırılma indisi ve dispersiyonu elmasmkinden yüksek olduğu için.
Diamant (Alm.) ve Diamond (İng.) Elmasın Alm. ve İng. karşılığı. Yun. “adamao” = Zoru başardım sözcüğünden.
Dikroit Kordierit veya İyolit de denilen “taş”. Yun. İki renkli anlamına gelen sözcük. Diğer isimlere de bkz.
Diopsid yun. “dis” = Çift, “opsis” = Vizyon. Çift kırılma özellikli olduğu için.
Elbait İtalya’daki Elba şehri civarında bulunduğu için.
Endülüs Taşı bkz. Andaluzit
Fiorit Diatomit türü. İtalya/Toscana/Fiora’da çıkan tür.
Gadolinit Finlandiyalı kimyacı Johan Gadolin’in anısına.
Gröna, Granat lat. “granatum” = Nar (pumica granatum)
Firuze, Fiyruze Türkuvazm adlarından biri. Far. “firuze” = Gökmavisi (rengi). Camgöbeği’ne de bkz. Eski literatürde bazen Piruze olarak da geçmektedir.
Hauyn Fransız mineraloğ Hauy ismine izafeten
İrize (Opal) Dilimize Fransızcadan geçen bu sözcük (irise) “gökkuşağı gibi”, “gökkuşağı şeklinde” anlamına gelmektedir. Osmanlıcası ise Aynüşşems’tir.
İyolit Yunanca kökte “eflatun renkli taş”
Jargon Far. “zargun”=Altın sarısı. Zirkon’a da bkz.
Kalifornit California’da (ABD) bulunduğu için.
Karneliyan Korncüyan da denir. lat. “carneus” = Et rengi.
Korneliyan Karneliyan da denir. lat. “cornus” = Bir tür kızılcık (rengi).
Kalsedon M.Ö. 680′de Megaralılar tarafından kurulan İstanbul’daki Kadıköy ilçesinin eski adı Khalkedon veyahut Kalchedon’da bulunduğu için. Kadıköy taşı isminde bir de Kalsedon türü vardır.
Kadıköy Taşı bkz. Kalsedon
Kordiyerit Fransız jeoloğ P. Cordier’den. Dikroit’e de bkz.
Korund hintçe “corundur” = Meçhul mineral veya süs taşı.
Kehribar Far. “kah, kch” = Saman, “rüba” = Kapan. Kehrüba = Saman kapan. Türkçe Samankapan da denir.
Krizolit yun. “khrysolithos” = Altın taş: “lithos” = Taş
Labrador (it) Kanada’daki Labrador Yarımadası’nda bulunduğu için.
Laciverd Taşı Lazurii veya Lapis Lazuli de denir. lat. “lapis” = Taş, “lazuli” = Laciverd (rengi).
Lapis Lauzili bkz. Laciverd Taşı
Lazurit bkz. Laciverd Taşı
Lüsatit Kristobalit’in türü. Fransa’da Lussat’ta bulunduğu için.
Lökosafir İng. Leucosapphire. yun. “leykos” = Beyaz. Renksiz safirin diğer adı.
Malakit Alm. Malachit’ten. yıın. “malache” (Alm. Malve, İng. Mallovv) = Bakır cengeri.
Markasit Ar. “Markaşatsa” = ?
Moldavit Moldavya’da bulunduğu için.
Nefrit Eski zamanlarda böbrek rahatsızlıklarına karşı Tılsım Taşı olarak kullanıldığı için.
Opal yun. “opalus” veya Sanskritçe “upala” = Kıymetli taş.
Oranjit İng. “orange” = Portakal rengi, turuncu
Peristerit yun. “peristera” = Güvercin. Güvercin boynu renginde olduğu için. (Azurit’in rengi de güvercin boynu rengindedir)
Pirit lat. “pyrit” = Ateş taşı, Ateş saçan taş. Birbirine vurunca kıvılcım çıkarttığı için:
Rentaşı Alm. Rheinstein. Kayaç (Dağ) Kristali’nin eskiden Ren (Rhein) Nehri’nden çıkarılan türü.
Rodonit lat. “rhodon” kökü = pembe. Pembe renkli olduğu için.
Rubin, Ruby lat. “rubrum” = Kırmızı, “rubia” = Kızıl’dan. Yakul’a da bkz.
Safir İng. Saphire. lat. “sapphirus”, yun. “sapeiros” = Mavi. Der Sprachbrockhaus’a görc ise “Saphir” sözcüğü hintçedir. Ayrıca “sappirus” sözcüğünü eskiden Bizanshlar Lapis Lazuli için kullanırdı.
Samankapan bkz. Kehribar
Serpantin Yılan derisine benzediği için. Alm. “Serpentin” = Yılankavi yol, yılan gibi kıvrılan patika.
Siberit Sibirya (Siberia)’da bulunduğu için.
Spessartin Almanya’daki Spessart’ta bulunduğu için.
Şebçerağ Far. “şeb” = Gece, “çerağ” = Işık, çıra. Şebçererağ, Geceyi aydınlatan taş.
Taaffeit Almanca şahıs soy ismi Taaffe’den.
Tanzanit Tanzanya’da bulunduğu için.
Turmalin Sinhali (Ceylon) dilinde “toramalli” = Kahverenkli süs taşı’ndan.
Türkuvaz Fr. & İng. Turquoise. Firuze’nin adlarından biri. Eskiden Türkiye üzerinden Avrupa’ya sevkedildiği için. Firuze’ye de bkz.
Ultramarin Sun’i olarak üretilen ve süs taşı olarak da kullanılan bu “madde”, eskiden “deniz ötesi”nden Avrupa’ya getirildiği için.
Ultramarin, Ing. Beyond the sea = Denizden öte, deniz ötesi.
Verdelit İtalyanca “verde” = Yeşil’den.
Vezüvyan Vezüv Yanardağı’ndan.
Yakut Ar. mecazi anlamda “yakut” = Şarap, Güzelin (kırmızı) dudağı. Rubin’e de bkz.
Yaşayan Taş Firuze’nin adlarından biri. Rengi havanın nemi veya suyun etkisiyle zamanla maviden yeşile döndüğü için.
Zeberced Kızıldeniz’deki Zeberced Adası’nda çıktığı için.
Zirkon Ar. “zargun = Kırmızı, Far, “zargun” = Kırmızı’dan.
Zümrüt Ar. “zümürrüd” veya “zümürüd” = Pek yeşil’den.

Yazıya hangi kelimelerden ulaşmışlar:

• taş isimleri (495)
• taş çeşitleri ve isimleri (238)
• mermer isimleri (106)
• mineral isimleri (73)
• süs taşları isimleri (44)
• deniz taşları isimleri (39)
• taşların isimleri (38)
• taşlar ve isimleri (27)
• granit isimleri (13)
• şeb taşı (12)