Ülkemiz açısından önemli bir endüstriyel hammadde olan mermer günümüzde sayıları hızla artan mermer işleme tesislerinde yarı mamul ve mamul hale getirilmekte, iç ve dış pazarlarda pazarlanmaktadır. Mermer işleme tesislerinde mermerin optimum teknik koşullarda üretimi ile özellkle dış sektörde rekabet gücümüz artabilecektir. Bilindiği üzere işleme sırasında soket ve abrasiv giderleri işletme operasyon giderleri arasında önemli bir girdiyi oluşturmaktadır. Bundada birinci derecede etkili olan mermer türüsu ilişkisidir. Bu çalışmada mermer türüsu ilişkisi işletme tecrübeleriyle elde edilen veriler ışığında değerlendirilmiştir.
1. GİRİŞ
Mermer işleme tesislerinde karşılaşılan
problemlerin başında soket ve abrasiv giderlerinin fazlalığı ile zaman zaman makinaların
normalin üzerinde yüke binmeleri sonucu tamir
bakım giderlerinin yüksek olması gelmektedir.
Bu olumsuzluklara neden olan faktörlerin başında mermer türüsu ilişkisi gelir. Makine amperajının yükselmesi, makina ömrünü ve bağlı
aparatlarının kullanım sürelerini azaltır; anlık
arızalara neden olarak zaman zaman üretimde
aksamalara neden olabilmektedir. Genellikle
mermer işleme tesislerinde gözlenen kullanılan
Makine kataloglarında belirtilen su debisinin
sağlanması yönünde çalışmaların
yürütüldüğüdür. Temelde doğru olan bu yaklaşım işlenen mermer türü değiştikçe debi miktarlarında birtakım değişikliklerin yapılmasını
zorunlu kılmaktadır. Çoğunlukla kataloglarda gerçek mermerler için verilen su miktarlan değerleri traverten ve mikritik kireçtaşları için optimum debi miktarlarmı vermemekte ve fazla su tüketimine yol açarak maliyeti arttıran önemli bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır.
2. MERMER TÜRLERİNE GÖRE SU TÜKETİM MİKTARI ve SOKETLER
Bilindiği üzere doğal taşlar oluşumları ve özellikleri bakımından farklılıklar içermektedir. Doğal taşlar, yapılarda ve dekorasyonda geniş kullanım bulduğundan mermer dışında bazı kayaçlar da mermer olarak adlandırılmaktadır. Genel olarak mermer olarak isimlendirilen kayaçlar dört ana grupta toplanmaktadır. Bunlar,
- Gerçek Mermerler,
- Kritalize Kireçtaşları (Mikritik Mermerler),
- Traverten ve Oniksler,
- Magmatik Kökenli Sert Taşlar.
Bu çalışmada işleme tesislerinin yapısı ve ortak özellikleri dikkate alınarak özellikle gerçek mermerler, mikritik mermerler ve traverten ile işletme makina ekipmanlarında kullanılan su miktarı arasındaki ilişki ve bunun işletmeye etkisi ele alınmıştır.
2.1. Traverten – Su -Soket İlişkisi
Traverten oluşum bakımından ve sahip olduğu fiziksel özelliklerin farkh olması nedeniyle işleme koşulları açısmdanda farklüık arz etmektedir. Travertenin sertliği gerçek mermere göre daha azdır, poröz bir yapısı olması nedeniyle birim hacim ağırhğı gerçek mermere göre daha düşüktür. Özellikle bu iki özellik nedeniyle traverten blokların kesilmesinde su miktannın düşürülmemesi durumunda soketlerin sürtünme katsayısı düşer ve makinanın amperajı yükselir. Bunu yenmek için makinaya aşırı hız vermek çözüm gibi görülse de, uygulamada testere balansları ve kesim doğrultuları sapmaktadır. Bu ise kesilen strip ve plakaların standart ölçüleri dışına çıkmasma neden olmakta ayrıca elektrik yüküne dayalı yüksek kesim hızı durumunda, testere ve lamalarm traverten blok içerisindeki boşluk kenarlarıyla 90° lik ya da dike yakın bir açıyla teması durumunda soketlerin dağılması sonucunu doğurmaktadır. Daha da kötüsü çevrede bulunan ekipman ve armatürlere, hatta çalışanlann sağlığma zarar verebilir. Buna karşılık yapılan uygulamalarda gerçek mermer blokların kesilmesinde uygulanan su debisinin traverten işlenmesinde 1/3 oranında azaltılması (çalışma su basınçmın düşmemesi şartıyla), durumunda testere ve lamalann kullanım süreci artmakta, makinaların mormal elektrik yüküyle çalışmasını sağlamaktadır. Bunun sonucunda
kesim hızı ve kalitesi artmaktadır. Ayrıca su problemi olan büyük tesisler için bu tasarruf göz ardı edilemeyecek boyutlara ulaşabilmektedir.
2.2. Mikritik Kireçtaşları – Su – Soket İlişkisi
Mikritik kireçtaşlarında (genellikle bej olarak bilinen mermerler) ise durum travertensu ilişkisinin tam tersidir; fakat sonuç olarak ortaya çıkan olumsuzluklar benzerlik gösterir. Mikritik kireçtaşlarının kesilmesi sırasında makinaların (S/T ve katraklar) bayıldığı, testerelerin bağırdığı, strip ve plaka ölçülerinin kaçtığı gözlemlenir. Genellikle böyle bir durumda makina hızları düşürülür ya da sert taş testereleri makine üzerindeki testerelerle değiştirilir. Fakat değişikliklere rağmen makinanın normal elektrik yükünü bulması sağlansa da strip ve plakalardaki ölçü kaymaları önlenemez. Mikritik kireçtaşlarının diğer mermerlere göre daha yüksek oranda süreksizlik ve kalsitten daha sert yabancı oluşumlar içermesi bu olumsuzlakları arttırmaktadır. Ancak daha önemlisi ve çoğu üreticinin ve teknik kişilerin gözünden kaçan önemli bir faktör; mikritik kireçtaşlannın bünyelerinde yer alan killerdir. Bu olumsuz durum mikritik mermerlerdeki bu yapıyla benzerlik gösteren killi, özellikle talk içeren gerçek mermerler için de geçerlidir.
Mikritik kireçtaşlarının oluşumundan gelen killer ve killi malzemeler soketleri sıvarlar. Sıvanmış soketler özellikle dairesel testerelerin kesim gücünü düşürür. Bu durumda mikritik mermerlerde, traverten blokların kesilmesinde karşılaşılan amperajm yükselmesi, kesim hızının düşmesi ve kesim hatalarının ortaya çıkması kaçınılmazdır. Böyle bir durumda makine kesim hızının düşürülmesi, testere ya da lamaların değiştirilmesi uygun ve sonuç olarak tam bir kesinlik sağlamaz. Mikritik mermerlerde bu olumsuzluklar su ile çözümlenebilir. Gerçek mermerlerin kesiminde belirlenen su debisini en az 1/3 oranında arttırmak ve sistemin kaldırabileceği maksimum su basmcını kesim sırasmda testere yüzeyinin her tarafına homojen olarak sağlanması; soketlerin sıvanmasını engelleyecek ve normal kesimi sağlayacaktır.
Mikritik kireçtaşların kesilmesinde izlenmesi gereken su debisi ve basmcın arttırılması belli bir mali yük getirirse de, bu değer makine ve bağlı parçaların uğrayacağı zarar ile kısmi ya da tamamen üretim standardmın uğrayacağı düzensizlik ile karşılaştırıldığında ihmal edilebilir.
3. ABRASİV – SU İLİŞKİSİ
Cila kalitesinde su kadar önemli olan ve polisaj işlemi sırasmda silim kafalarının sahip olması gereken basmç miktarlarınm mermer tür-lerine uygun olarak verildiği kabul edilirse; gerçek mermerlerde cila sürecinde 80 numaraya kadar olan seride (80 numara da dahil olmak üzere) maksimum su debisi ve basıncı polisaj ünitelerine uygulanmalıdır. Böylece bu serideki abrasivlerin yanması, kırılması ve mermerde cila sonrası da kaybolmayan abrasiv izleri ile sürtünme sonrası oluşan partiküllerin yüzeyden kolayca uzaklaş-ması sağlanarak derin çiziklerin oluşması önlenir. 80-240 numaralı abrasiv kafalarına verilen su ilk bölüme oranla 1/5 oranmda azaltılmalıdır. Ancak su basıncının 2.5-3 atü altına inmesine hiç bir zaman izin verilmemelidir. 220-800 serilerindeki su miktarı ilk seriye göre 1/4 oranında azaltıl-malıdır. Cila taşlan olarak bilinen daha büyük numaralardaki su debisi ilk serinin yarısı olmalıdır. Çünkü aşındırıcı tane boyutunun iyice küçülmüş olması sürtünme katsayısmı da mini-mum seviyeye indirir. Bu nedenledir ki verilen her fazla su miktarı sürtünrneyi iyice düşürür,
kaymaya neden olur. Aynca cila taşları içerisinde yer alan magnezyum oksit, sodyum klorit, mag-nezyum klorit çözeltisi ve polyester reçinesi gibi benzer diğer kimyasal maddelerin mermer yüzeyinde kalma süresi azalır; cila kalitesini düşürür. Genellikle bu işlem sonucunda mermer üzerinde cila taşı renginde ince bir film oluşur. Bu bir sorun oluşturmaz; cila çıkışmda mermer yıka-narak kolayca temizlenir.
Mermer türü-su ilişkisinin soket ömür-leriyle olan bağlantısı, abrasivlerle de benzerlik gösterir. Mermer türlerine göre soketler için maki-nalarda izlenmesi gereken su debisinin kontrolu, aynı şekilde abrasivlerde de izlenmelidir. Böylelikle mermerlerdeki yanık engellenecek ve cila kalitesi artacaktır.
4. SONUÇ
Mermer fabrikalarında ve diğer işleme tesislerinde mermerin türüne bağlı olarak sisteme su verilmelidir. İyi ayarlanmış su debisinin ekonomik olacağı, zaman ve malzeme kayıplarmı engelleyeceği gibi, işlenen mermerin satım gücünü olumlu yönde etkileyecek ve iş akışını rahatlatacaktır.

Yazıya hangi kelimelerden ulaşmışlar:

• mikritik kireçtaşı (18)
• sert mermer türü (6)
• mikritik (5)
• granit ve mermer arasındaki fark (5)
• çok sert mermer türü (5)
• yanık granit (5)
• sert mermer (4)
• mermer işleme tesisleri (3)
• mikritik kireçtaşı nedir (3)
• bir mermer türü (3)